Badania pokazuj\u0105, \u017ce ju\u017c noworodki mo\u017cna podzieli\u0107 na \u201eurodzonych \u015bmia\u0142k\u00f3w\u201d i \u201eurodzonych nie\u015bmia\u0142ych\u201d. Jest to oczywi\u015bcie bardzo uproszczony podzia\u0142. W nie\u015bmia\u0142o\u015bci du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 czynniki biologiczne (np. genetyczne), na kt\u00f3re rodzice nie maj\u0105 wp\u0142ywu. Nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 dziecka mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zana z wychowaniem \u2212 rodzice i dalsze otoczenie maj\u0105 istotny wp\u0142yw na to, w jakim stopniu dziecko b\u0119dzie nie\u015bmia\u0142e. Typowy dla nie\u015bmia\u0142ych dzieci i doros\u0142ych jest wysoki poziom samokontroli, zani\u017cone poczucie w\u0142asnej warto\u015bci i spos\u00f3b my\u015blenia o innych jako o oceniaj\u0105cych i patrz\u0105cych na nich krytycznie, st\u0105d ch\u0119\u0107 unikania relacji czy pr\u00f3by niezwracania na siebie uwagi. Takie osoby s\u0105 cz\u0119sto nadwra\u017cliwe, co przejawia si\u0119 w szczeg\u00f3lnej podatno\u015bci na bezpo\u015bredni lub ukryty krytycyzm. Okazuje si\u0119, \u017ce nie\u015bmia\u0142e dzieci s\u0105 najcz\u0119\u015bciej pos\u0142uszne i rzadko sprawiaj\u0105 k\u0142opoty, a w zwi\u0105zku z zahamowan\u0105 aktywno\u015bci\u0105 s\u0105 rzadziej nagradzane spo\u0142ecznie, nie wchodz\u0105 w relacje interpersonalne, a co za tym idzie \u2212 nie ucz\u0105 si\u0119 odpowiednich zachowa\u0144. W konsekwencji podtrzymuje to nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107. Nie\u015bmia\u0142e dzieci niech\u0119tnie inicjuj\u0105 rozmowy czy dzia\u0142ania, niech\u0119tnie wyst\u0119puj\u0105 z nowymi pomys\u0142ami czy zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 na ochotnika i zadaj\u0105 pytania. W kontaktach z r\u00f3wie\u015bnikami osoby nie\u015bmia\u0142e m\u00f3wi\u0105 mniej ni\u017c inni, toleruj\u0105 wi\u0119cej okres\u00f3w milczenia w rozmowie i mniej przerywaj\u0105. Czuj\u0105 si\u0119 bardzo niepewnie w swobodnych sytuacjach bez wyra\u017anej struktury, jak np. zabawa taneczna czy zabawa dowolna w przedszkolu. Je\u015bli chodzi o mow\u0119 cia\u0142a, np. gestykulacja, kontakt wzrokowy, r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107 ona zahamowana. Nie\u015bmia\u0142e dzieci wi\u0119cej czasu sp\u0119dzaj\u0105 na swoich miejscach, mniej chodz\u0105 po sali i bawi\u0105 si\u0119\/rozmawiaj\u0105 z mniejsz\u0105 liczb\u0105 dzieci. Nie\u015bmiali s\u0105 rzadziej nagradzani spo\u0142ecznie i odwzajemniaj\u0105 si\u0119 mniejsz\u0105 liczb\u0105 ripost, w zwi\u0105zku z czym mog\u0105 \u0142atwo sta\u0107 si\u0119 obiektem drwin czy atak\u00f3w ze strony innych dzieci (problemy z asertywno\u015bci\u0105).<\/p>\n
Bez zauwa\u017cenia i odpowiedniego wsparcia ze strony doros\u0142ych ich problemy w przedszkolu, a potem w szkole mog\u0105 si\u0119 pog\u0142\u0119bia\u0107. Badania prof. Zimbardo pokazuj\u0105, \u017ce nauczyciele z regu\u0142y nie dostrzegaj\u0105 nie\u015bmia\u0142o\u015bci u swoich uczni\u00f3w. Wykaza\u0142y one brak korelacji mi\u0119dzy samoopisami dzieci i ocenami nauczycieli. Nauczyciele, kt\u00f3rzy sami byli nie\u015bmiali, dostrzegali wi\u0119cej nie\u015bmia\u0142ych w\u015br\u00f3d swoich uczni\u00f3w, co oznacza, \u017ce byli bardziej \u015bwiadomi ich obecno\u015bci. Nie\u015bmia\u0142e dzieci zazwyczaj nie sprawiaj\u0105 k\u0142opotu i nie ha\u0142asuj\u0105, co dodatkowo sprawia, \u017ce nie stanowi\u0105 \u201eproblemu\u201d, nie wchodz\u0105 w osobisty kontakt z nauczycielem, nie pozwalaj\u0105 mu s\u0142u\u017cy\u0107 rad\u0105 i fachow\u0105 wiedz\u0105, kt\u00f3r\u0105 ten jest got\u00f3w zaofiarowa\u0107, a tak\u017ce w nik\u0142ym stopniu reaguj\u0105 na jego wysi\u0142ki.<\/p>\n
Nie\u015bmiali s\u0105 rzadko wybierani do pe\u0142nienia specjalnych funkcji, takie jak wykonywanie specjalnych, odpowiedzialnych polece\u0144 nauczyciela. W du\u017cej grupie, w przedszkolu i szkole, mog\u0105 zosta\u0107 niezauwa\u017ceni, a przez to nie otrzyma\u0107 odpowiedniego wsparcia.<\/p>\n
Profesor Philip G. Zimbardo pisze, \u017ce: \u201eby\u0107 nie\u015bmia\u0142ym, to ba\u0107 si\u0119 ludzi, szczeg\u00f3lnie tych, kt\u00f3rzy z jakiego\u015b powodu s\u0105 emocjonalnie zagra\u017caj\u0105cy, np. obcych, posiadaj\u0105cych w\u0142adz\u0119 czy os\u00f3b odmiennej p\u0142ci.<\/p>\n
Nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 jest problemem psychicznym i mo\u017ce okaleczy\u0107 cz\u0142owieka w takim samym stopniu, jak kalectwo fizyczne\u201d.<\/p>\n
Autor pokazuje liczne jej skutki, obecne tak\u017ce w doros\u0142ym \u017cyciu, bowiem nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107: \u2212 utrudnia poznawanie nowych ludzi, zawieranie przyja\u017ani czy rado\u015b\u0107 z potencjalnie pozytywnych prze\u017cy\u0107, \u2212 przeszkadza w publicznej obronie w\u0142asnych praw i wyra\u017caniu swoich opinii i warto\u015bci, \u2212 sprawia, \u017ce inni nie doceniaj\u0105 naszych mocnych stron, 139 \u2212 przyczynia si\u0119 do zak\u0142opotania i nadmiernego przejmowania si\u0119 w\u0142asnymi reakcjami, \u2212 utrudnia precyzyjne my\u015blenie i skuteczne porozumiewanie si\u0119, \u2212 zazwyczaj towarzysz\u0105 jej takie negatywne stany, jak depresja, l\u0119k i samotno\u015b\u0107.<\/p>\n
Nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce objawia\u0107 si\u0119 na wiele sposob\u00f3w i mie\u0107 r\u00f3\u017cn\u0105 dynamik\u0119: od okazjonalnego uczucia skr\u0119powania w obecno\u015bci innych ludzi do traumatycznych okres\u00f3w l\u0119ku, kt\u00f3re ca\u0142kowicie upo\u015bledzaj\u0105 funkcjonowanie spo\u0142eczne. Istnieje wiele teorii t\u0142umacz\u0105cych powstanie tego problemu, m.in. koncepcje dziedziczenia, behawiorystyczne, psychoanalityczne, socjologiczne.<\/p>\n
Z perspektywy psycholog\u00f3w spo\u0142ecznych nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 poprzedza wydawanie przez innych ludzi, a tak\u017ce przez nas samych, etykiety i oceny typu \u201enie\u015bmia\u0142y\u201d.<\/p>\n
Rodzice i nauczyciele w znacz\u0105cy spos\u00f3b mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do nie\u015bmia\u0142o\u015bci dziecka. Czasem nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 jest wywo\u0142ana przez osobowo\u015b\u0107 jednego z rodzic\u00f3w, kt\u00f3ry w niezamierzony b\u0105d\u017a niezamierzony spos\u00f3b frustruje wa\u017cne potrzeby dziecka, np. autonomii, spontaniczno\u015bci, zawstydza czy, co gorsza, upokarza dziecko, szczeg\u00f3lnie przy innych.<\/p>\n
Czasami otoczenie wzmacnia l\u0119kowe zachowania dziecka, \u201eprzykleja\u201d mu etykiet\u0119 \u201enie\u015bmia\u0142y\u201d, jest nieczu\u0142e na autentyczn\u0105 nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107, tworz\u0105c i umacniaj\u0105c sytuacje sprzyjaj\u0105ce jej powstawaniu. Profesor Zimbardo w swoich badaniach odkry\u0142 pewne prawid\u0142owo\u015bci dotycz\u0105ce nie\u015bmia\u0142o\u015bci w czterech nast\u0119puj\u0105cych kwestiach: obraz siebie, jaki ma nie\u015bmia\u0142e dziecko; kolejno\u015b\u0107 narodzin dzieci w rodzinie; umiej\u0119tno\u015b\u0107 wzajemnego rozpoznania nie\u015bmia\u0142o\u015bci przez dzieci i rodzic\u00f3w; stopie\u0144, w jakim nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 rodzic\u00f3w determinuje nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 potomstwa. W\u015br\u00f3d dzieci uznawanych za nie\u015bmia\u0142e w obrazie siebie dominuje przekonanie, \u017ce s\u0105 \u201emniej lubiane\u201d ni\u017c ich \u015bmiali r\u00f3wie\u015bnicy. W badaniach nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 rodzic\u00f3w silnie korelowa\u0142a z nie\u015bmia\u0142o\u015bci\u0105 dzieci. W oko\u0142o 70% przypadk\u00f3w rodzice i dzieci przejawiaj\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 tendencj\u0119 do bycia nie\u015bmia\u0142ymi, w tym 3\/4 ojc\u00f3w i 62% matek. Podobna proporcja pojawia si\u0119 w przypadku \u015bmia\u0142ych rodzic\u00f3w i ich \u015bmia\u0142ych dzieci. Nie\u015bmia\u0142e dzieci rzadko zdarzaj\u0105 si\u0119 w rodzinach, gdzie oboje rodzice s\u0105 \u015bmiali. Je\u017celi jedno z rodzic\u00f3w jest nie\u015bmia\u0142e, jest wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce dziecko tak\u017ce b\u0119dzie nie\u015bmia\u0142e. Istnieje wysokie prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce nie\u015bmiali rodzice b\u0119d\u0105 mieli przynajmniej jedno dziecko podobnie nie\u015bmia\u0142e jak oni. Prawdopodobnie b\u0119dzie to ich pierwsze dziecko. Nast\u0119pne dzieci s\u0105 nie\u015bmia\u0142e rzadziej ze wzgl\u0119du na stosunkowo ni\u017csze wymagania, jakie rodzice im stawiaj\u0105.<\/p>\n
Ponadto rodziny pod\u015bwiadomie przydzielaj\u0105 swoim cz\u0142onkom role do odgrywania (np. \u201egadu\u0142a\u201d, \u201emilczek\u201d ).<\/p>\n
Problem nie\u015bmia\u0142o\u015bci dotykaj\u0105cy dzieci nierzadko nadal utrzymuje si\u0119 w \u017cyciu doros\u0142ego cz\u0142owieka. Profesor Zimbardo obala mit m\u00f3wi\u0105cy o tym, \u017ce z nie\u015bmia\u0142o\u015bci si\u0119 po prostu wyrasta, bowiem spotyka to tylko niekt\u00f3rych ludzi.<\/p>\n
Po pierwsze, zwraca\u0107 uwag\u0119 na to, w jaki spos\u00f3b dziecko nawi\u0105zuje kontakt z innymi dzie\u0107mi \u2212 obserwowa\u0107 sytuacje, w jakich dziecko bawi si\u0119 i uczy z innymi, a w jakich tego nie robi.<\/p>\n
Nie bagatelizowa\u0107 rzeczywistej nie\u015bmia\u0142o\u015bci dziecka, ale te\u017c nie zmusza\u0107 go do robienia rzeczy, na kt\u00f3re nie ma ochoty, kt\u00f3rych si\u0119 obawia, raczej pozytywnie motywowa\u0107 i zach\u0119ca\u0107 (bez przekupywania).<\/p>\n
Stworzy\u0107 dzieciom okazje do \u0107wiczenia umiej\u0119tno\u015bci spo\u0142ecznych, porozumiewania si\u0119 i okazywania swoich uczu\u0107 innym dzieciom oraz doros\u0142ym.<\/p>\n
Najwcze\u015bniej, jak tylko mo\u017cna, zach\u0119ca\u0107 dziecko do zabawy z innymi dzie\u0107mi. Przede wszystkim za\u015b znajdowa\u0107 czas, \u017ceby by\u0107 ze swoim dzieckiem.<\/p>\n
Wi\u0119cej dotyka\u0107 swoje dzieci, zw\u0142aszcza te nie\u015bmia\u0142e, ale bez sztuczno\u015bci, np. okazuj\u0105c uczucia, w zabawie, podczas masa\u017cu czy czynno\u015bci piel\u0119gnacyjnych.<\/p>\n
Budowa\u0107 relacj\u0119 z dzieckiem opart\u0105 na zaufaniu przez:<\/p>\n
Nie wytyka\u0107 dziecku nie\u015bmia\u0142o\u015bci jako wady. Zbyt usilne nak\u0142anianie ze strony opiekun\u00f3w mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce poczuje si\u0119 jeszcze bardziej skr\u0119powane. Cz\u0119sto rodzice wywieraj\u0105 na swoje dzieci nacisk, kt\u00f3ry podtrzymuje trudno\u015bci dziecka i dzia\u0142a jak samospe\u0142niaj\u0105ca si\u0119 przepowiednia.<\/p>\n
Praca nad wzmacnianiem poczucia w\u0142asnej warto\u015bci jest bardzo istotnym czynnikiem w leczeniu nie\u015bmia\u0142o\u015bci.<\/p>\n
Wysoka ujemna korelacja \u0142\u0105cz\u0105ca nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 i poczucie w\u0142asnej warto\u015bci oznacza, \u017ce posiadaj\u0105c wysokie poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, po prostu przestajemy by\u0107 nie\u015bmiali.<\/p>\n
Zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na w\u0142asne l\u0119kowe reakcje i ich indukowanie dziecku. Zwykle nie\u015bmiali rodzice mog\u0105 nie\u015bwiadomie wzmacnia\u0107 pewne zachowania u dziecka, np. trzyma\u0107 si\u0119 na uboczu, rzadko zabiera\u0107 g\u0142os czy unika\u0107 sytuacji, gdzie byliby w centrum uwagi.<\/p>\n
Zmienia\u0107 swoje podej\u015bcie do wychowania dziecka, np. nadopieku\u0144czo\u015b\u0107 rodzica powoduje nadmiern\u0105 ch\u0119\u0107 ochrony wra\u017cliwego dziecka, np. p\u00f3\u017aniejsze posy\u0142anie do przedszkola, izolowanie dziecka od r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, wyr\u0119czanie go w niekt\u00f3rych sytuacjach \u2212 odpowiadanie czy robienie czego\u015b za dziecko.<\/p>\n
Pozytywnie motywowa\u0107 dziecko i dodawa\u0107 mu otuchy w nowych sytuacjach spo\u0142ecznych, np. kiedy dziecko zostaje z innymi osobami ni\u017c rodzice, poznaje nowe dzieci na placu zabaw, nocuje poza domem.<\/p>\n
Czyta\u0107 z dzieckiem bajki terapeutyczne, dodaj\u0105ce otuchy i podpowiadaj\u0105ce pomocne rozwi\u0105zania, np. \u201eOpowiadanie o Ani\u201d z ksi\u0105\u017cki \u201eBajki, kt\u00f3re lecz\u0105\u201d, cz. 2, rozdz. 7.<\/p>\n
Bibliografia: P.G. Zimbardo, Nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011. D. Brett, Bajki, kt\u00f3re lecz\u0105, cz. 2, rozdz. 7, GWP, Sopot 2014. P. Ksi\u0119\u017cyk, Szary s\u0142owik i Franek na konkursie ryk\u00f3w \u2212 https:\/\/bajki-zasypianki.pl\/<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Ksi\u0105\u017cka dla nauczyciela \u201e Dzieciaki w akcji\u201d, pi\u0119ciolatek, Nowa Era<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Badania pokazuj\u0105, \u017ce ju\u017c noworodki mo\u017cna podzieli\u0107 na \u201eurodzonych \u015bmia\u0142k\u00f3w\u201d i \u201eurodzonych nie\u015bmia\u0142ych\u201d. Jest to oczywi\u015bcie bardzo uproszczony podzia\u0142. W nie\u015bmia\u0142o\u015bci du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 czynniki biologiczne (np. genetyczne), na kt\u00f3re […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-363","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pedagogizacja-rodzicow","clearfix"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=363"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":364,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/363\/revisions\/364"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=363"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=363"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=363"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}