Wraz z wiekiem i rozwojem inteligencji, w tym inteligencji emocjonalnej, dzieci poszerzaj\u0105 repertuar swoich zachowa\u0144 zwi\u0105zanych z wyra\u017caniem z\u0142o\u015bci i niezadowolenia, zaczynaj\u0105 stosowa\u0107 bardziej subtelne formy agresji i metody manipulacji, \u017ceby osi\u0105gn\u0105\u0107 cel, np. nachalne pro\u015bby, obra\u017canie si\u0119, celowe irytowanie innych, prowokowanie s\u0142owami, ucieczki, skar\u017cenie, marudzenie i narzekanie. Chocia\u017c w wieku 5\u20136 lat rzadziej dochodzi do typowych dla wcze\u015bniejszych etap\u00f3w rozwoju napad\u00f3w w\u015bciek\u0142o\u015bci, nadal mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 gwa\u0142towne wybuchy po\u0142\u0105czone z krzykiem i p\u0142aczem.<\/p>\n
Dzieci w wieku 5\u20136 lat cz\u0119sto posuwaj\u0105 si\u0119 do bicia i poszturchiwania, by przetestowa\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119 w grupie i ustali\u0107 hierarchi\u0119. Jednocze\u015bnie dzieci w tym wieku ju\u017c bardzo dobrze zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, jak ich zachowanie oddzia\u0142uje na innych, i wzrasta u nich poziom samokontroli emocji.<\/p>\n
Jednak te dzieci, kt\u00f3rych rodzice maj\u0105 problem z w\u0142a\u015bciwym wyra\u017caniem z\u0142o\u015bci, anga\u017cuj\u0105 si\u0119 w ataki s\u0142owne na dziecko (obwinianie, wyzywanie i poni\u017canie) czy wr\u0119cz posuwaj\u0105 si\u0119 do atak\u00f3w fizycznych, p\u0142ac\u0105 wysok\u0105 cen\u0119 za rodzicielsk\u0105 nieumiej\u0119tno\u015b\u0107 odpowiedniego dyscyplinowania.<\/p>\n
Gniew i z\u0142o\u015b\u0107 wzgl\u0119dem dzieci \u2013 wyra\u017cana cz\u0119sto i w spos\u00f3b niew\u0142a\u015bciwy \u2013 w du\u017cym stopniu podwy\u017csza ryzyko zachowa\u0144 agresywnych i przemocy wobec innych.<\/p>\n
Je\u017celi dziecku cz\u0119sto zdarza si\u0119 zachowywa\u0107 agresywnie, a jego reakcje s\u0105 nieadekwatne do sytuacji, prawdopodobnie w ten spos\u00f3b nie\u015bwiadomie zwraca uwag\u0119 doros\u0142ych na jaki\u015b problem, kt\u00f3rym mo\u017ce by\u0107:<\/p>\n
I na koniec jeszcze jedna bardzo wa\u017cna rzecz, rodzice i nauczyciele zwykli my\u015ble\u0107 o agresji jako o czym\u015b z\u0142ym.<\/p>\n
Jesper Juul, du\u0144ski pedagog, proponuje inne podej\u015bcie.<\/p>\n
Zamiast pot\u0119piania agresji, trzeba j\u0105 przekszta\u0142ca\u0107 w pozytywne dzia\u0142anie. T\u0142umienie i pot\u0119pianie mo\u017ce prowadzi\u0107 tylko do negatywnych skutk\u00f3w w doros\u0142ym \u017cyciu: pocz\u0105wszy od nieumiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie w konkurencyjnym \u015brodowisku \u015bwiata wsp\u00f3\u0142czesnego, a sko\u0144czywszy na wybuchach niekontrolowanej i brutalnej przemocy. Juul zwraca tak\u017ce uwag\u0119 na dwa rodzaje przemocy u dzieci: przemoc skierowan\u0105 na zewn\u0105trz, ku innym ludziom oraz przemoc skierowan\u0105 ku sobie, czyli tak zwane zachowania autodestrukcyjne. Ta ostatnia bywa cz\u0119sto lekcewa\u017cona przez doros\u0142ych, poniewa\u017c jest ma\u0142o k\u0142opotliwa dla otoczenia. Dzieci, kt\u00f3re t\u0142umi\u0105 agresj\u0119, pog\u0142\u0119biaj\u0105c swoj\u0105 frustracj\u0119, bywaj\u0105 wr\u0119cz chwalone za spok\u00f3j i pos\u0142usze\u0144stwo. Tymczasem autodestrukcyjna przemoc zas\u0142uguje na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, poniewa\u017c idzie w parze z bardzo niskim poczuciem w\u0142asnej warto\u015bci u dzieci i stanowi powa\u017cne zagro\u017cenie dla ich zdrowia psychicznego.<\/p>\n
Napady w\u015bciek\u0142o\u015bci najcz\u0119\u015bciej zdarzaj\u0105 si\u0119, gdy dziecko jest zm\u0119czone i przygn\u0119bione. Zwr\u00f3\u0107cie uwag\u0119, w jaki spos\u00f3b dziecko sp\u0119dza czas wolny. Badania pokazuj\u0105, \u017ce dzieci, kt\u00f3re maj\u0105 kontakt z agresywnymi wzorcami, na ekranie lub na \u017cywo, cz\u0119\u015bciej zachowuj\u0105 si\u0119 w podobny spos\u00f3b (efekt modelowania). Reagujcie zawsze, kiedy dziecko sprawia innym przykro\u015b\u0107 czy wyrz\u0105dza krzywd\u0119. Zachowania agresywne, kt\u00f3re s\u0105 ignorowane, maj\u0105 tendencj\u0119 do utrwalania si\u0119! Nie traktujcie napad\u00f3w z\u0142o\u015bci dziecka osobi\u015bcie \u2013 spokojna, aczkolwiek stanowcza, reakcja da mu do zrozumienia, \u017ce z\u0142o\u015bci\u0105 czy agresywnym zachowaniem niczego nie osi\u0105gnie. W przywr\u00f3ceniu r\u00f3wnowagi pomog\u0105 jasne zasady i granice. Pom\u00f3\u017ccie dziecku zwi\u0119ksza\u0107 jego samo\u015bwiadomo\u015b\u0107: wa\u017cne, \u017ceby wiedzia\u0142o, co pomaga mu si\u0119 uspokoi\u0107 i skr\u00f3ci\u0107 lub zapobiec atakowi z\u0142o\u015bci. Mo\u017cecie zaproponowa\u0107 swoj\u0105 pomoc, np. przypominaj\u0105c mu o tych sposobach, zanim jego z\u0142o\u015b\u0107 wybuchnie. Je\u015bli dziecko zachowa si\u0119 agresywnie, ka\u017ccie mu usi\u0105\u015b\u0107 i si\u0119 opanowa\u0107 (czasami konieczne jest rozdzielenie dzieci), poszukajcie innych sposob\u00f3w na roz\u0142adowanie emocji, np. pusty pok\u00f3j, w kt\u00f3rym mo\u017cna pokrzycze\u0107, narysowanie swojej w\u015bciek\u0142o\u015bci, bieganie po podw\u00f3rku.<\/p>\n
Szczeg\u00f3\u0142owe zasady post\u0119powania w sytuacji agresywnego zachowania dziecka podaje w swojej ksi\u0105\u017cce J. Brazelton (s. 78\u201379).<\/p>\n
Uczcie dziecko umiej\u0119tno\u015bci m\u00f3wienia o swoich emocjach i uczuciach, z czasem nauczy si\u0119 wyra\u017ca\u0107 je bardziej bezpo\u015brednio i w zdrowszy spos\u00f3b. Samo powiedzenie o emocjach znacz\u0105co obni\u017ca poziom napi\u0119cia psychofizycznego i przynosi dziecku ulg\u0119 oraz daje przestrze\u0144 do zastanowienia si\u0119 nad tym, co si\u0119 dzieje, i znalezienia bardziej konstruktywnego rozwi\u0105zania problemu.<\/p>\n
Dziecko powinno czu\u0107, \u017ce jest odpowiedzialne za swoje zachowanie, w tym za utrat\u0119 kontroli. Zamiast kar, oskar\u017cania i obwiniania, lepiej, \u017ceby dziecko ponios\u0142o naturalne konsekwencje swojego zachowania, np. przeprosi\u0142o, zrobi\u0142o co\u015b dla drugiej osoby, naprawi\u0142o lub odda\u0142o w\u0142asn\u0105 zabawk\u0119, je\u015bli zniszczy\u0142o cudz\u0105.<\/p>\n
Rozmawiajcie z dzieckiem o konsekwencjach jego zachowania dla innych, nie wp\u0119dzaj\u0105c go w nadmierne poczucie winy i gorszo\u015bci.<\/p>\n
Zawsze dawajcie nadziej\u0119, \u017ce jest w stanie zachowa\u0107 si\u0119 inaczej. Pami\u0119tajcie, \u017ce dziecko w tym wieku nie jest jeszcze w pe\u0142ni zdolne do samokontroli, g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na niedojrza\u0142o\u015b\u0107 uk\u0142adu nerwowego, predyspozycje temperamentalne czy wreszcie cz\u0119st\u0105 u dzieci chwiejno\u015b\u0107 i zmienno\u015b\u0107 nastroj\u00f3w.<\/p>\n
Szkodliwe jest przyklejanie etykietek, kt\u00f3re wzmacniaj\u0105 w dziecku poczucie, \u017ce jest z\u0142e, skoro zachowuje si\u0119 \u017ale. Kiedy dziecko wy\u015bmiewa inne dzieci, szukajcie sposob\u00f3w, \u017ceby je wzmocni\u0107 psychicznie, \u017ceby poczu\u0142o si\u0119 silniejsze, m\u0105drzejsze. Okazujcie dum\u0119, kiedy m\u0105drze u\u017cywa swojej si\u0142y, np. staje w obronie s\u0142abszych, pomaga innym, wywi\u0105zuje si\u0119 ze swoich obowi\u0105zk\u00f3w.<\/p>\n
Rozmawiajcie z dzieckiem, \u017ce nadu\u017cywanie si\u0142y jest nie tylko niepotrzebne, lecz tak\u017ce niesprawiedliwe. Rozwijajcie empati\u0119, od najm\u0142odszych lat pytajcie dziecko, jak by si\u0119 czu\u0142o na miejscu kole\u017canki czy kolegi.<\/p>\n
Unikajcie prawienia kaza\u0144, moralizowania i karania.<\/p>\n
Pokazujcie konsekwencje czyn\u00f3w dziecka bez przygniatania go. Mo\u017cecie pom\u00f3c obu stronom konfliktu, np. rodze\u0144stwu, anga\u017cuj\u0105c je w rozmow\u0119 o tym, co czuj\u0105. Pozw\u00f3lcie im znale\u017a\u0107 dobre dla obu stron rozwi\u0105zanie sporu czy problemu.<\/p>\n
Pomagaj\u0105c dziecku, dostrzegajcie, jakie motywy nim kierowa\u0142y, stwarzajcie mu doskona\u0142\u0105 okazj\u0119 do zrozumienia samego siebie. Czytajcie wsp\u00f3lnie z dzieckiem ksi\u0105\u017cki i ba\u015bnie, w kt\u00f3rych bohaterowie stanowi\u0105 dobre wzorce do na\u015bladowania.<\/p>\n
Chc\u0105c wp\u0142ywa\u0107 na rozw\u00f3j moralny dziecka, rozmawiajcie z nim o wp\u0142ywie ich post\u0119powania na innych, wzmacniajcie w dziecku i doceniajcie takie cechy, jak prawdom\u00f3wno\u015b\u0107, szacunek, pomoc innym, sprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\n
Bibliografia: T.B. Brazelton, J.D. Sparrow, Dzieci pe\u0142ne z\u0142o\u015bci, GWP, Sopot 2012. R.W. Greene,<\/p>\n
Trudne emocje u dzieci. Jak wsp\u00f3lnie rozwi\u0105zywa\u0107 problemy w domu i w szkole, SamoSedno, Warszawa 2014.<\/p>\n
J. Jasper, Agresja. Nowe tabu? Dlaczego jest potrzebna nam i naszym dzieciom?, Wydawnictwo MiND, 2013.<\/p>\n
M, McKay, P. Fanning, K. Paleg, D. Landis, Kiedy twoja z\u0142o\u015b\u0107 krzywdzi dziecko. Poradnik dla rodzic\u00f3w, Wydawnictwo MiND, 2012.<\/p>\n
J. Jesper, H. Jensen, M. Stubberup, P. H\u00f8eg, S. Hildebrandt, Empatia wzmacnia dzieci. Trzyma ca\u0142y \u015bwiat razem, Wydawnictwo MiND, 2018.<\/p>\n
P. Stamer-Brandt, Nowe gry i zabawy roz\u0142adowuj\u0105ce z\u0142o\u015b\u0107, Wydawnictwo Jedno\u015b\u0107, Kielce 2013<\/p>\n
\u0179r\u00f3d\u0142o: Ksi\u0105\u017cka dla nauczyciela. Dzieciaki w akcji, pi\u0119ciolatki, Nowa Era<\/p>\n
Autorzy porad dla nauczycieli i rodzic\u00f3w: Anna Dobosz, Katarzyna Kajkowska (terapeuta SI), Anna Lewandowska (logopeda), Ewelina Wilkos (psycholog).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Psycholog radzi Zachowania agresywne \u2013 pomoc dziecku w panowaniu nad z\u0142o\u015bci\u0105 i agresj\u0105 Drodzy Rodzice! Wraz z wiekiem i rozwojem inteligencji, w tym inteligencji emocjonalnej, dzieci poszerzaj\u0105 repertuar swoich zachowa\u0144 […]<\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[],"class_list":["post-367","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pedagogizacja-rodzicow","clearfix"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=367"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":368,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions\/368"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zsp5.edu.wroclaw.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}